ŞEN ORTAKLAR

|

ŞEN ORTAKLAR A ŞEN ORTAKLAR

GÜLŞAH KARADAĞ/BİRGÜN

Limak, Kolin, Cengiz, Mapa ve Kalyon ortaklığının 42 ayda inşa edeceği, 25 yıl boyunca da işleteceği üçüncü havalimanının sözleşmesi bugün imzalanıyor. Beşli ortaklık bu ay başındaki ihalede 25 yıllık işletme hakkını 22.1 milyar avroya kazandı, havalimanının da yaklaşık 10 milyar avroya inşa edileceğini açıkladı.

Toplam 32.1 milyar avroya ulaşan maliyet bedeli, Türkiye tarihinin en yüksek proje tutarı olduğu için kamuoyunca yüksek algılandı. Ancak, ihale ayrıntıları açıklandıkça ortaya çıktı ki esasen havalimanından elde edilecek rant ve oluşacak kamu zararı dudak uçuklatacak.

YEŞİLKÖY KAPANIYOR

Üçüncü havalimanı projesi ilk ortaya atıldığında, hükümet kaynakları Yeşilköy'deki Atatürk Havalimanı'nın 'kapanmasının söz konusu olmayacağını' kez be kez ilan etti. Ancak ihaleye doğru ilerlerken, Yeşilköy'ün sadece 'özel uçaklar' ya da 'kargo uçakları' için kullanılacağı konuşulmaya başlandı. THY'nin eski başkanlarından Candan Karlıtekin mart ayında üçüncü havalimanına itiraz ederken, "Atatürk Havalimanı ortadan kalkmadıkça, gökyüzü kullanım kısıtları nedeniyle 3 havaalanı eşzamanlı işletilemeyecek" deyince, hükümet "Atatürk kapatılmayacak" açıklamalarını tamamen bıraktı. İhale sonrası Limak Başkanı Nihat Özdemir, "Yeşilköy'ün fuar alanına çevrilmesi uygun olur" deyince de durum netleşti.

Uluslararası hava trafiğine 1954'te açılan Atatürk Havalimanı, 45 milyon yolcu trafiği ile dünyanın en yoğun 20'nci havalimanı. Cumhuriyet tarihi boyunca kamunun kez be kez yatırım yaparak büyüttüğü; karayolları, metro yatırımlarıyla beslediği Atatürk Havalimanı'na harcanan toplam kaynağı bugünkü rakamlarla hesaplamak mümkün değil. Ancak havacılık kaynakları Yeşilköy'ü bugün sıfırdan yapmanın maliyetinin, altyapısıyla birlikte 10 milyar avroya ulaşacağını belirtiyor. Limak'ın Kosova Havalimanı'na 2.5 milyon ek yolcu için 150 milyon avro, Sabiha Gökçen'e ise 25 milyon ek yolcu için 500 milyon avro (inşaat süresi hızlandırılmasa 250 milyon avro olacaktı) yatırdığı düşünülürse, havalimanlarında asıl maliyeti 'yolcu kapasitesinin büyüklüğü' değil, ilk yatırım maliyetinin oluşturduğu anlaşılabilir.
Özetle, Üçüncü Havalimanı'nın inşası, aynı değerde kamu kaynağıyla yapılan Atatürk Havalimanı'na harcanan paranın sokağa atılması anlamına gelecek. Türkiye için büyük zarar oluşacak.

70 MİLYON HAZIR YOLCU
Üçüncü Havalimanı'nın 90 milyon yolcu kapasiteli ilk etabı 42 ayda bitirilecek. Havalimanı 2017-2018'de açılacak. Yeşilköy'ün yolcu trafiğinin 2015'te 60, 2017'de 70 milyon yolcuya çıkacağı hesaplanıyor. Bu yolcu trafiği doğrudan Üçüncü Havalimanı'na aktarılacak. Üçüncü Havalimanı'nın mağazaları, ek gelirleri de açılışla birlikte dolmuş olacak.
Yeşilköy'de son yıllarda ortalama yolcu trafiği artışı yıllık yüzde 20 düzeyinde bulunuyor. Türkiye'nin havayolu şirketleri hızla büyüyor. 2013'te 46 milyon, 2020'de 100 milyon yolcu taşımayı hedefleyen THY geçen ay 212 yeni uçak siparişi vererek rekor kırdı. Pegasus 100 uçak siparişi verdi.

Bu durumda Üçüncü Havalimanı'nda açılışta 70 milyon olan yolcu trafiği, sadece Yeşilköy kadar artsa bile 2025 gibi 150 milyona ulaşacak. Havalimanı, yolcu kapasitesini işletmenin on yılı tamamlanmadan doldurmuş olacak.

2020'DE 2.3 MİLYAR AVRO
THY Genel Müdürü Temel Kotil, bu hafta yaptığı açıklamada, Üçüncü Havalimanı'nın karlı bir yatırım olacağını, havayollarındaki büyüme de göz önüne alındığında 2020'de yolculardan, uçaklardan ve mağazalardan elde edilebilecek toplam gelirin 3 milyar dolar (2.3 milyar avro) olabileceğini, sonra da hızla artacağını söyledi.
Beşli ortaklık havalimanına 25 yıl için 32.1 milyar avro yatıracak, yıllık maliyet 1,3 milyar avro. Yani, yatırım ve kira maliyeti hariç, ilk üç yıl belki 1 milyar avronun altında, 2020'den itibaren bu rakamın üzerinde bir gelir elde edilecek.
BirGün olarak ihalenin hemen ardından yaptığımız hesapta, yıllık yüzde 5-10 yolcu trafiği artışıyla dahi üçüncü havalimanının 25 yılda 90 milyar avro para basacağını tahmin etmiştik. Temel Kotil'in hesabı, BirGün'ün hesabını doğrular nitelikte.

Beşli ortaklık, 32.1 milyar avro yatırımının üç katını geri alabilecek.

FİNANSMAN DEVLETTEN
Beşli ortaklık kira bedelini bir kerede yatırmayacak. Devlet Hava Meydanları İşletmesi'ne (DHMİ) her yıl düzenli olarak yaklaşık 900 milyon avro ödeyerek yatıracak. Kotil'in hesabına göre henüz 2020'de kira bedelinin 2,5 katı para kazanılmaya başlanacak. Bu tutar, giderek büyüyecek.

Beşli ortaklığın tek düşünmesi gereken, 10 milyar avroluk inşaat yatırımı olacak. Ancak bunun da 6.3 milyar avrosu devletten gelecek. Üçüncü Havalimanı için AKP, 6.3 milyar avro yolcu garantisi verdi. Üstelik bu garanti havalimanı açılır açılmaz (2017'de) beşli ortaklığın hesabına geçecek.

İSTANBUL İÇİN FELAKET
Başbakan Erdoğan'ın havadan bakarak yerine karar verdiği Üçüncü Havalimanı'nın yüzde 90'ı orman, mera ve göl alanına yapılacak. ÇED raporuna göre, bölgedeki 70 göl ve gölet doldurularak kurutulacak. İstanbul'un 'akciğerleri' durumundaki kuzey ormanlarının su kaynakları kuruyacak, zaten ağaçlar kesilecek. İleriki dönemlerde havalimanı etrafındaki yapılaşma artacağı için bu ormanlar kaybedilecek. Kamu sadece para değil, ağaç, su, orman, nefes kaybedecek.

Özetle, bugün sözleşmesi imzalanan Üçüncü Havalimanı ile İstanbul'un akciğerleri yok edilirken, bu yatırımla aynı değerdeki Atatürk Havalimanı'na harcanan kamu kaynakları çöpe atılacak, beşli ortaklığa yatırımlarının 3 katından fazla gelir elde edebilecekleri bir para makinası sunulacak.

***

Yolcu garantisi nedir?
AKP, Üçüncü Havalimanı için yatırımcılara 12 yılda 6.3 milyar avro yolcu garantisi verdi. 12 yılda havalimanındaki yolculardan -sadece yolculardan- elde edilen gelir 6.3 milyar avronun altında kalırsa, aradaki fark ortaklığın kasasında kalacak. Bu tutarın üzerinde bir rakam olursa, bu DHMİ'ye aktarılacak. Ancak bu garanti, havalimanı açılır açılmaz ortaklığa verileceğinden, asıl işlevi 'finansman sağlamak' olacak. Başkaca bir değer ifade etmeyecek.

***

'İnşallah aklıselim galip gelir'


THY eski başkanı Candan Karlıtekin mart ayında Üçüncü Havalimanı'na şu açıklamalarla tepki göstermişti:
"Tepki çekecek diye hiç konuşmayalım mı? Ses çıkaramadan oturamam. İnşallah aklıselim galip gelir ve proje iptal olur.
Atatürk Havalimanı zaten oluşmuş bir ulaşım altyapısının üzerinde oturuyor. 85 milyon yolcu/yıl'a göre avan projesi bile hazır. Atatürk Havalimanı tamamen ortadan kaldırılmadıkça gökyüzü kullanım kısıtları nedeniyle 3 havaalanı birden (eşzamanlı) randımanlı işletilemez. Atatürk Havalimanı'nı iptal etmek yazıktır. Zaten esas sorun arazinin emlak geliştirme projeleri açısından kazandığı yüksek değer. Üçüncü havalimanı işi İstanbul'un genel imarı ile alakalı bir konu ve tek başına ele alınması da doğru değil. Bu proje yalnızca bir havaalanı projesi değil. Çok kapsamlı entegre bir proje bu. Aynı zamanda İstanbul’un genel imar planına da bir müdahale. Yanına yeni bir şehir kurulması düşünülüyor. Kuzey’e doğru şehir uzayacak. Bunun çevre üzerinde, ulaşım üzerine yarattığı etkilerin yanı sıra boğaz üzerine ilave bir geçiş baskısı olacak. Böyle yaparak yeni köprü ihtiyacı yaratıyorsunuz. Ciddi bir kaynak israfı söz konusu olacak.”

***

Üçüncü Havalimanı Projesi


Üçüncü Havalimanı yıllık 150 milyon yolcu kapasitesine sahip olacak.

Proje, dört etapta tamamlanacak. İlk etap 2017'de tamamlanacak ve 90 milyon yolcu kapasitesi olacak. 680 bin metrekare büyüklüğünde ana terminal, 170 bin metrekare büyüklüğünde ikinci terminal veya uydu terminal olmak üzere iki terminal binası, terminallerde toplam 88 yolcu köprüsü, 12 bin araçlık kapalı otopark, 3 pist, 8 paralel taksi yolu, yaklaşık 4 milyon metrekarelik apron, 3 teknik blok, bir kule, şeref salonu, kargo ve genel havacılık terminalleri, içinde hastane, ibadethane, kongre merkezlerinin yer aldığı diğer sosyal donatı alanları inşa edilecek.

İkinci etapta bir pist, 3 paralel taksi yolu, üçüncü aşamada deniz tarafına 500 bin metrekare büyüklüğünde yıllık 30 milyon yolcu kapasiteli terminal binası, paralel taksi yolları, ilave apronla birlikte bir ilave pist daha yapılacak.
Dördüncü etapta ise 340 bin metrekare büyüklüğünde 30 milyon yolcu kapasiteli yeni bir terminal inşa edilecek. Terminal alanı 1 milyon 400 bin metrekareye ulaşacak.

Havalimanı inşaatında kullanılacak demir çelik miktarı 350 bin tona, alüminyum malzeme 10 bin tona, cam 415 bin metrekareye ulaşacak.