ÖN BAHÇEMİZ: Oaxaca dersleri

|

Editörden...
Değerli BirGün okuru, hepinize o/â ! Bundan böyle her pazartesi bu sayfada, sizi Latin Amerika'nın sokaklarına, meydanlarına, okullarına, parlamentolarına davet ediyoruz. Artık ABD emperyalizminin "arka bahçesi" olmaktan çoktan çıkmış olan; Bolivar'ın, Zapata'nın, Sandino'nun, Che'nin ve Fidel'in yaktığı devrimci ateşin; daha güzel adil ve özgür bir başka dünya adına asi kıtayı nasıl adım adım ele geçirdiğini "ön bahçemiz"de izlemeye çağırıyoruz sizleri...

Her hafta bu sayfada, asi kıtada nelerin olup bittiğini sıcağı sıcağına aktarmaya çalışacağız; tüm ayrıntılarıyla bir Latin Amerika ülkesini tanıtacağız; ve tabii ki şiiriyle, şarkısıyla, resmiyle ve sinemasıyla koskoca bir kıtanın yüzyıllardan bugüne ulaşan kültürünü, tarihini ve coğrafyasını da paylaşacağız. Vamos bien !..

CEM ÇOBANLI
Meksika'nın en yoksul eyaleti Oaxa-ca'da (Ohaka), geçen yıl 22 Ma-yıs'ta, Ulusal Eğitim Çalışanları Sendikası'na (SNTE) üye 50 bin öğretmenin, daha adil ücret ve yaşam koşulları talebiyle başlattığı grev, Haziran'da Oaxaca HalkMeclisi'nin (APPO) kurulmasıyla yeni ve eşsiz bir evreye dönüşmüştü. APPO (Asamblea Popular de los Pueblos de Oaxaca) adı, kısa sürede Meksika sınırlarını aşıp, tüm dünyada devrimcilerin yakından izlediği bir örgütlenme modeline dönüştü. Halen sürmekte olan direnişin yıldönümü yaklaşırken APPO'nun, kendi iç dinamiklerini daha da güçlendirerek, Ağustos'taki eyalet seçimlerine hazırlandığı izleniyor.

APPO, yapısında çok sayıda bileşeni bir araya getiren güçlü bir örgüt. Öğretmenler, öğrenciler, köylüler, yerli gruplar, çeşitli sol örgütler, kadın kuruluşları, sivil toplum örgütleri ve nihayet daha önceleri mafyanın denetiminde olan taksi şoförlerinden oluşan toplam 200 delegeyle temsil edilen bir kolektif.

GÜÇLÜ BİR LİDERLİK İHTİYACI
Oaxacah Politik Mahkumlarla Dayanışma Komitesi'nden İngiliz avukat Andres Aul-let şöyle diyor:

"APPO'nun bugün bulunduğu noktayı gerçek bir 'Temsilciler Meclisi' ya da iktidarda olmayan ama bir anlamda eyaleti yöneten/yönlendiren 'özerk bir yapı' diye tanımlamak olası (kimileri de 'komün' sözcüğünü yeğliyor). Nitekim geçen yıl 1500 delegenin katıldığı büyük bir toplantıda, gerçek bir devrimin eşiğine gelinmişti. Delegeler, 'bu gece eyalet yönetimine el koyalım' tartışması yapıyordu. Oaxaca direnişi, Meksika'nın, Latin Amerika'da gelişen devrimci sürece uyumlandı-ğı, yani 'mayalandığı' olgusunu açığa çıkartıyor. Ve emekçi kesimin öfkesinin, yalnızca bir eyaletin yönetimini değil tüm ülkede iktidarı ele geçirebileceğinin işaretlerini veriyor. Ancak bunun, tüm kesimleri birleştiren güçlü bir 'liderlik' ile mümkün olabileceğini de tarihsel bir gerçeklik olarak kaydetmek gerek."

32 ÜLKEDE SEÇİMLER VAR
2007'de, Senegal'den Burkino Faso'ya, Ermenistan'dan Türkiye'ye kadar 32 ülkede yerel ve genel seçimlerin yanı sıra devlet başkanlığı seçimleri yapılacak. Oaxaca deneyimi, neo-liberal politikalarla daha çok ezilen, yok sayılan ve yoksullaştırılan geniş halk kesimlerine, dayanışmanın, paylaşmanın, direnmenin ve kazanmanın derslerini veriyor.

Geçen hafta Latin Amerika
EKVADOR-Quito
5-9 Mart tarihlerinde düzenlenecek, "Yabancı Üslerin Kaldırılması için Dünya Konferansı"na, aralarında ABD'li Barış Annesi Cindy Sheenan ile Nobel Barış Ödülü sahibi Adolfo Perez Esquivel'in bulunduğu birçok tanınmış kişinin katılacağı açıklandı. Bir süre önce Devlet Başkanı Rafael Correa, ülkedeki ABD üslerinin kapatılacağını duyurmuştu.

ŞİLİ Geçtiğimiz Aralık ayında ölen faşist diktatör Pinochet'nin 17 yakını, Paris Mahkemesi'nde yargılanacak. Ülkedeki cunta yönetimi sırasında kaybolan dört Fransız vatandaşının yakınlarının yaptığı başvuruyu değerlendiren Fransız sorgu yargıcı Sophie Clement, Pinochet'nin yakını 17 kişinin gıyaben yargılanmasına karar verdi. Duruşmalar 2008'de başlayacak.

MEKSJKA-Oaxaca Oaxaca direnişinin kitabı yazıldı. ABD'li muhalif gazeteci Nancy Davies'in hazırladığı, "The People Decide: Oaxaca's Popular Assembly" (Halk Kararı: Oaxaca Halk Meclisi) adlı kitap Nisan ayında satışa çıkacak, (ön sipariş için: www.authentic-journalism.org)

GUATEMALA Eylül ayında yapılacak devlet başkanlığı seçimine sosyalistlerin adayı olarak katılacak Rigoberta Menchü, "Guatemala halkının vicdanı" ve yerli halkların direniş simgesi olarak kabul ediliyor. Maya yerlisi Menchü, Nobel Barış Ödülü sahibi (1992). Guatemahlar, Devlet Başkanlığının yanı sıra ve 158 san-dalyeli Meclis için de oy kullanacak.

PARAGUAY 2008 yılında yapılacak seçimlerde devlet başkanlığına aday olan piskopos Fernando Lugo, son ankederde en yakın rakibi eski general Lino Oviedo'nun yaklaşık 21 puan önünde (37.3) görünüyor. "Yoksulların sesi" olarak tanıtılan Lugo, geçen yıl adaylığını açıkladığında Vatikan'dan yapılan açıklamada, "bir din adamının devlet başkanlığına aday olması" sertçe eleştirilmişti.

PERU-Lima Kübalı ünlü devrimci müzisyen Silvio Rodriguez, 21 yıl aradan sonra ilk kez Peru'da konser verdi. Genellikle Jose Marti'nin şiirlerini besteleyen Rodriguez, "Dias y Flores" (Günler ve Çiçekler) adlı albümüyle 60'larda tüm Latin Amerika'da satış rekorları kırmıştı.

Chiapas'ta kadın hakları
Meksika'nın güneydoğusundaki Chiapas eyaletinde 12 yıldır yerli hakları için mücadele veren Zapatista Ulusal Kurtuluş Ordusu'nun (EZLN-Ejercito Zapatista de Liberacion Nacional), saflarına katılan köylü kadınların haklarını belirleyen geçen yıl yayınlanan 10 maddelik duyurusu:

1- Kadınlar ırk, renk, dinsel ve politik tercihlerine bakılmaksızın, kendi iradeleri ve kapasiteleri doğrultusunda devrimci mücadele içinde yer alma hakkına sahiptir.

2- Kadınlar çalışma ve hak ettikleri ücreti alma hakkına sahiptir.

3- Kadınlar, bakabileceği kadar çocuk doğurma hakkına sahiptir.

4- Kadınlar komünün sorunlarına katılmak ve özgür, demokratik tercihleriyle kendi konumlarını seçme hakkına sahiptir.

5- Kadınlar ve çocukları ÖNCELİKLE sağlıklarına ve beslenmelerine DİKKAT ETMELİDİRLER.

6- Kadınlar eğitim görme hakkına sahiptir.

7- Kadınlar eşlerini seçme hakkına sahiptir. Hiçbir kadın isteği dışında evlenmeye zorlanamaz.

8- Hiçbir kadına yakınları ve yabancılar tarafından şiddet uygulanamaz. Şiddet uygulayanlar ya da şiddet girişiminde bulunanlar çok sert bir şekilde cezalandırılır.

9- Kadınlar, komünde yönlendirici konumlar edinme ve devrimci silahlı birlikler içerisinde rütbe alma hakkına sahiptir.

10- Kadınlar devrimci talimat ve yasaları belirleyen tüm yükümlülük ve haklara sahiptir.

Dev kaplumbağalar diyarı: Galapagos Adaları
Ekvador anakarasından 933 km uzaklıkta, toplam 16 adadan oluşur. 15. yüzyıldan sonra bir korsan yuvası olarak tanınmakla birlikte, 19. yüzyılda Charles Darwin'in adalara gelmesiyle, bölge dünya çapında ün kazandı. Zira Darwin'in, adada yaşayan hayvanlara ilişkin gözlemleri, canlı türlerinin zaman içerisinde değişebileceği olgusuna dayanan ünlü "doğal seçme" kuramını geliştirmesine yardımcı olmuştu. Adalar, nadir kaplumbağalarda bilim çevrelerinin odak noktasıdır. Nitekim, Galapagos sözcüğünün kökeni, kara kaplumbağalarının en irisi olan galâ-pago'öan (İspanyolca'da "dev kaplumbağa") gelmektedir.

Platano
Güney Amerika mutfağının vazgeçilmez 'sebzesi', yani yeşil renkli dev bir muz türü. Şekersizdir, bu nedenle sebze olarak kabul edilir. Kabuğu soyulur, ortaya çıkan büyük muz tercihen 10-15 cm'lik parçalara kesilir, kasabın etleri ezdiği gibi dövülerek yassılaştı-rılır ve yağda kızartılır. Sonra da yemeğin yanında ekmek yerine yenir.

ola (hola): merhaba vamos bien: iyi gidiyoruz companera (kompanyera): yoldaş (kadın) compafiero (kompanyero): yoldaş (erkek) mujer (muher): kadın hombre (ombre): erkek campesino (kampesino): çiftçi/köylü estudiante: öğrenci libertad: özgürlük tradicion (tradisiyon): gelenek

 

KODAK
Çekme benim resmimi gringo! Turist! Çekme benim resmimi Ben çok çirkinim, çok kirli Çok bitkin ve çok zayıf Çekme benim resmimi gringo! Bay Eastman onaylamazdı Ve senin Kodak'm çatlar

çok kirliyim ve çok kara Kodak'ın parçalanır Çekme yüzümü turist!

bırak beni gringo! Çekme eşeğimin jötograjinı Eşekler burada çok yük taşır Eşekler burada pek azdır Eşekler burada yiyip içmezler Turist! Evimi çekme Euim bir saman yığını Çekme resmini benim yoksul euimin

euim bir balçık duuarı Git hükümet konağının resmini çek Yüzüncü Yıl Caddesi'ni çek Ama benim bahçemin resmini çekme Ne arabam ne traktörüm

ne de pulluğum uar Çekme benim ağacımı

turist! ayaklarım çıplak

bütün giysilerim yırtık

gördüklerin bunlar değil mi? Turist! Saçıma bak! Senin Kodak'ın rengine alışkın değil Gringo! Çekme resmimi Benim pozumu anlamazsın Sen hiçbir şey anlamazsın İşime karışma, turist At önüme bir beş sent Geç git.(şiir: Felix Morisseau-Leroy, Haiti)

Kreol dilinden İngilizce'ye çev.: Jeffrey Knapp

İngilizce'den Türkçe'ye çev.: Ali Murat Atay

Ekvador
Resmi adı: Repüblica del Equador

(Ekvador Cumhuriyeti) Devlet Başkanı: Rafael Correa (2007) Bağımsızlık günü: 10 Ağustos (1809) Konum: Kuzeybatı Güney Amerika.

Büyük Okyanus (batı), Kolombiya (kuzey), Peru (doğu, güney) ile çevrili. Yüzölçümü: 283,560 km2 (Galapagos Adaları dahil) Başkent: Quito (3.224.600)Başlıca kentler: Guayaquil (2.597.600), Cuenca (285.700) Türkiye ile saat farkı: -7

TOPLUM (2006)
Nüfus: 13.547.500

Nüfus artışı: %1.5

Nüfus yoğunluğu: 127 (km2)

Bebek doğum oranı: 1000'de 22.29

Bebek ölüm oranı: 1000'de 4,23

Ortalama yaşam: 76.42 yıl (erkek: 73.55; kadın: 79.43)

Etnik dağılım: Mestizo (beyaz-yerli) %65, yerli %25,

İspanyol ve diğerleri %7, siyahi %3 İnanç: Roma Katolik %95, diğer %5 (Protestan, Musevi, Müslüman) Dil: İspanyolca (resmi), Quechua, Aymara Okur-yazarlık: Erkek %94; kadın %91

EKONOMİ (2006)
Para birimi: ABD doları (USD)

Ulusal gelir: 60.48 milyar $

Kişi başına gelir: 4.500 $

Reel büyüme: %3.6

Endüstriyel büyüme: %5

Enflasyon: %3.4

İşsizlik: %10.6

İşgücü: 4.57 milyon kişi (tarım: %6.3, sanayi: %24, hizmet: %60.2 Tarım ürünleri: Muz, kakao, patates, pirinç, şekerkamışı; küçükbaş hayvan, deniz ürünleri. Sanayi: Petrol, işlenmiş gıda, tekstil, ağaç ürünleri, kimyasal madde Dışsatım: 12.56 milyar $ (ABD %50.6, Peru %7,9, Almanya %4.3, Kolombiya %4.3 -2005-) Dışalım: 10.81 milyar $ (ABD %22.1, Kolombiya %14.8, Venezuela %7.7, Brezilya %7.2, Çin %5.2 -2005-)

Petrol üretimi: 493.200 varil/gün (2005)

Elektrik üretimi: 12.2 milyar kW/saat (2004)

Doğalgaz üretimi: 170 milyon m3 (2004)

Askerfyatırım: Ulusal gelirin %2'si (2004)

İLETİŞİM
Sabit telefon: 1.701.500 (2005)

Cep telefonu: 6.246.000 (2005)

Radyo istasyonu: AM 392, FM 35

TV istasyonu: 7

TV kullanıcısı: 2.500.000

İnternet kullanıcısı: 616.000 (2005)

İnternet servis sağlayıcı: 19.027 (206)

İnternet kodu: .ec

Telefon kodu: +593

ULAŞIM
Havaalanı: 359 Demiryolu: 966 km Karayolu: 43.197 km Suyolu: 1.500 km

Portre: Rafael Correa
Ekvador Cumhuriyeti'nin 56. Devlet Başkanı. Tam adı Rafael Vicente Correa Delgado. 6 Nisan 1963'te Guayaguil'de doğdu. 1987'de Guayaquil Katolik Üniversitesi'nin ekonomi bölümünü bitirdi. Louvain Katolik Üniversitesi'nde (Belçika) master yaptı, Illinois Üniversitesi'nde (ABD) doktorasını tamamladı (2001). 2005'te siyasete atılarak, Alfredo Palacio'nun başkanlığı döneminde ekonomi ve finans bakanlığına getirildi. Dört ay süren görevi boyunca Dünya Bankasfnın ve IMF'nin politikalarına sert eleştiriler getirdiği için istifaya zorlandı. 2006 başlarında Devlet Başkanlığı'na aday olduğunu açıkladığında Quito Üniversitesi'nde ekonomi profesörü olarak görev yapıyordu. Seçim kampanyasına başladığında, yüzde 8'lik kamuoyu desteğiyle, adaylar arasında 5. (sonuncu) sırada bulunuyordu. Kampanya boyunca, "Ekvador'a çağdaş bir sosyalizm getireceğiz" diyen ve özellikle Venezuela Devlet Başkanı Hugo Chavez'den etkilenerek Bush ve ABD politikaları karşıtı bir söylemle kent kent halkın karşısına çıkan Correa, giderek yükselen bir kamuoyu desteği kazandı. 15 Ekim 2006'da yapılan ve adayların yüzde 40 barajını geçemediği genel seçimlerde oyların yüzde 31.1'ini alarak birinci oldu. 26 Kasım'da yapılan ikinci tur seçimlerde, bu kez, rakibi ve ülkenin en zengini, muz baronu sağcı Alvaro Noboa'nın yüzde 26.83 oyuna karşılık yüzde 56.67 oy alarak Ekvador'un ilk yerli kökenli ve sosyalist Devlet Başkanı seçildi. 15 Ocak 2007'de ant içerek görevine başladı. Kendisini "hümanist ve solcu bir Hıristiyan" olarak tanımlayan Correa, "politik, kültürel ve toplumsal düşüncelerimde kutsal metinlerin ve Kilise'nin çok önemli bir etkisi var" diyor. İspanyolca'nın yanısıra, ileri düzeyde Fransızca ve İngilizce, biraz da yerli dili Ouecha biliyor.

BİZE YAZIN!
Ön Bahçemiz'le ilgili her türlü görüş, öneri ve eleştirilerinizi; ayrıca Latin Amerika'ya dair her türlü bilgi, resim, fotoğraf vs. isteklerinizi paylaşalım.