Editöryal süzgeç çeşitleri nelerdir?

|

Editöryal süzgeç çeşitleri nelerdir? A Editöryal süzgeç çeşitleri nelerdir?

İmralı'da BDP'li vekillerin Abdullah Öcalan ile görüşmesinin ardından sızan tutanaklar medyada gazeteciliğe dair ilginç bir tartışma başlattı. Ben olsam yayınlamazdım diyenlerle, ben olsam bir editöryal süzgeçten geçirip yayınlardım diyenler arasındaki  polemik, Başbakan Erdoğan'ın "Böyle gazetecilik olmaz olsun" sözleriyle yeni bir anlam kazandı. Haberin şehvetine yenilmemeliyiz diyenlerle, haber zaten şehvet işidir diyenler karşı karşıya geldi. Medyada konjonktürel olarak nükseden "sorumlu yayıncılık yapalım" hassasiyetinin bu seferki kritik sözcüğü "editöryal süzgeç." İmralı Tutanaklarının yayınlanmasıyla ilgili olarak bir "editöryal" süzgeç lafıdır gidiyor. Bu haftaki Köşe Vuruşu'nda bir süzgeç olması nedeniyle süzgeç ailesinin diğer fertleriyle akraba olan editöryal süzgecin günümüzdeki çeşitlerinden söz etmek istiyorum.

YAĞ SÜZGECİ
Yağ süzgeci fiziki olarak yağ içindeki kalıntıları yağdan arındırmakla birlikte, bir editöryal bir süzgeç olarak da oldukça kullanışlıdır. Örneğin; aynı gün uluslararası kredi derecelendirme kuruluşu Fitch Türkiye'nin kredi notunu artırmış, diğer yandan cezaevlerindeki açlık grevi 57. kritik gününe girmiş olsun. Medya böyle bir durumda elbette açlık grevini görmezden gelip, Fitch'in kredi notunu artırmasını manşetlere, sürmanşetlere çekecektir. Böyle halis bir yağ fırsatı kaçmamalıdır. Yağın içindeki kalıntılarla kim, niye uğraşsın değil mi? Yağ süzgeci bu örnekte bir editöryal süzgeç olarak karşımıza çıkmıştır.

MAKARNA SÜZGECİ
Medya genellikle makarnayı kaynatmaya bakan bir yapıdır. Haliyle makarna da kaynadıktan sonra makarna süzgecinden geçirilir. Örneğin; Türk Hava Yolları'nda grev mi var?" Olsun. Türk Hava Yolları reklamveren değil mi? Makarnanın kaynaması için de reklamverene ihtiyaç var tabii. İşte öyle bir durumda grev haberi makarna süzgecinden geçer.  Bu süzgeçle "Grevin faturasını millet ödüyor", "Sendika işçileri kandırdı", "Grev 2 milyon dolar yuttu" gibi başlıklarla grevcileri suçlamak mümkün olur. Bunun sonucunda gazetede kaynayan makarna çok taze, iri taneli olur, sosu mosu her şeyi yerinde olur. Bazı evlerde makarna kaynamamış, süzgeçten geçmemiş kimsenin umrunda olmaz.

ÇAY SÜZGECİ
Çayın içinde yüzen ve dile, damağa, boğaza yapışan yapraklardan kimse hazzetmez. Bunun için çay da bir süzgeçten geçer. Burada ilginç olan şudur ki, demlenen yani çayın aslı olan yapraklarla artık işimiz bitmiştir, çöpe atabiliriz. İşte editöryal süzgeç olarak çay süzgeci kullanırsak haberi demleyen, yani haberin aslı olan unsurlar bazen dışarıda bırakılabilir.  Örneğin; Ahmet Şık ve Nedim Şener, tutuklandığında kendilerinin suçluluğundan emin bir şekilde "Açıklanmayan deliller var" diye manşet atıp açıklanmayan o delillerin ne olduğundan hiç bahsetmemek bir nevi çay süzgeci kullanmaktır. Haber, Şık ve Şener'i suçlu ilan etme amacıyla demlendiğinden, haberin aslını oluşturan çay yapraklarının Pensilvanya hasadı mı, Rize hasadı mı olduğunun pek önemi yoktur. Sonuçta çay içilmiştir; o noktadan sonra açıklanmayan delillerin takibini yapmamak, bir delil olmadığı anlaşılınca suspus olmak filan çok önemli değildir. Afiyet olsundur.

SÜZGEÇ MESELESİ
Örneklerde de görüldüğü gibi bir haberi yaparken hangi editöryal süzgeci seçtiğiniz çok önemli. Geçmişte editöryal süzgeç yerine bu yazıdaki süzgeçleri bolcana kullanmış olanların bugün İmralı Tutanakları söz konusu olunca "editöryal süzgeçten" söz etmeleri gerçekten çok manidar. Evet tutanakları yayınlarken bir barış gazeteciliği süzgecine ihtiyaç var ama yağ, makarna ve çay süzgeçlerinden fırsat kalırsa.